Solunum aracılığı ile sağlanan metabolizma, organizmanın çeşitli durumlarına göre
değiştiği için, solunumun da vücudun gereksinimlerine göre sürekli olarak dü-
zenlenmesi zorunludur. Bu düzenleme fiziksel ve kimyasal uyaranlar aracılığı ile
yapılır.
Kandaki hidrojen artışı ve kan pH’sının değişmesi, akciğerlerdeki gerilmeler, acı ve
ağrılar, vücut sıcaklığı, değişik hormonlar (epinefrin, progesteron) gibi nedenler solunum
merkezlerinin uyarılmasını sağlayarak solunum hareketlerinin düzenlenmesinde
etkili olurlar.
Solunumu düzenleyici merkezler beyinde ve omurilik soğanında yer alırlar. Bu
merkezlerden çıkan impulslarla solunum ritmik şekilde aralıksız devam ettirilir.
Akciğerin gerilme reseptörlerinden gelen sinyallerin vagus siniri aracılığı ile merkeze
iletilmelerinden sonra, solunum kaslarına sinir veren bütün sinirler aracılığıyla
solunum gerçekleştirilir.
Soluk alma hareketi sırasında akciğerin belli bir dereceye kadar gerilmesiyle alveol
duvarında ve plevrada bulunan vagus uzantıları uyarılır ve solunum merkezine giden
uyarılar orada soluk alma hareketini durdurarak, soluk verme hareketini meydana
getirir. Derin soluk verme hareketinde ise bunun tersi gerçekleşir. Akciğerlerin
büzülmesi vagus sinir uzantılarını uyarıp, bu hareketin duraklamasına ve soluk
alma hareketinin meydana gelmesine neden olur.
Ayrıca beyinin diğer koordinasyon merkezlerinden hipotalamus da, solunum ve
dolaşımın vucut ihtiyaçlarına uygun olarak düzenlenmesini sağlamaktadır.
Özet
Hayvanlarda hücre solunumu için gerekli olan oksijenin alınması, bu olay sonucu oluşan
karbondioksitin dışarı verilmesi solunum sistemleri aracılığı ile gerçekleştirilmektedir. Bu
sistemler hayvan gruplarında çeşitlilik gösterir. Deri, trake, solungaç ve akciğerler bu görevi
yapan organlardır. Bu organların ortak özelliklerinden birisi geniş yüzeylere sahip olmalarıdır.
Trake sisteminin dışındaki solunum organlarına sahip hayvanlarda O2 ve CO2 ‘in taşınması
dolaşım sistemi ile gerçekleşirken, trake sistemine sahip böceklerde bu gazların taşınması
sistemin kendisi tarafından yapılmaktadır.
Su yaşamına uymuş hayvanların solunum organları solungaçlardır.
Karasal oumurgalıların solunum sistemleri havanın sisteme taşınmasını sağlayan solunum
yolları ile akciğerlerden meydana gelir. Göğüs bölgesinde sağda ve solda olmak üzere iki parçalı
olan akciğerler alveol adı verilen hava keselerinden meydana gelirler.
Soluk alıp verme diyaframın ve kaburgalar arası kasların hareketi ile meydana gelir. Gaz alış