Genç ve orta yaşta görülen beyin kanamalarının en sık nedeni yüksek tansiyondur. Yoğun iş temposu nedeniyle oluşan aşırı stres ve sinir normal insanda ani tansiyon çıkışlarına sebep olur.
Şehir hayatının düzensiz yaşantısı uykusuzluk,trafik,hava kirliliği,kötü beslenme… gibi etmenler oluşabilecek tansiyon hastalığına zemin hazırlarlar.

Çok çalışmak beyni çok kullanmak demektir.Bir otomobil hızlı giderken nasıl daha fazla yakıt kullanırsa beyinin de aşırı çalışması beyni besleyen kana olan ihtiyacı tansiyonu yükselterek arttırır.Yani çok çalışanlarda beynin besin ihtiyacının karşılanması için tansiyon fizyolojik olarak yüksek seviyededir.Yoğun çalışan insanlarda gün içinde oluşan stres ve sinir… gibi etkenler zaten yüksek seyreden tansiyonu daha da yükseltir.Bunun yanında beyinde doğuştan veya sonradan oluşmuş anevrizma (damar baloncuğu) varsa kanama olasılığı çok daha fazla artar.

SORU: Çok yoğun çalışmak ilerde Aizehimer riskini artırır mı?

YANIT: Yoğun çalışmak bir çeşit bunama olan Aizehimer riskini arttırmadığı gibi beyin fazla kullanılarak egzersiz yaptırıldığı için bu hastalıkta koruyu etki yapar.Çok çalışmak sinir sisteminin biyokimyasını bozar bunun sonucunda oluşan uykusuzluk,sinir,stres,isteksizlik gibi durumlar dikkatin bir noktaya odaklanmasını zayıflatır.Konsantrasyonu bozulan bu tür insanlarda unutkanlık çok fazla görülür.Özellikle ailelerinde demans olanlar hemen paniğe kapılırlar.Bu durum bir bunama değil sinir sistemi yıpranmasıyla oluşan depresyonun sonucudur.Tedaviyle düzelir.İleri yaşlarda oluşan yaşlılık depresyonu da Aizehimer ile çok fazla karıştırılır.Ne kadar çok çalışılırsa beyin fonksiyonları o kadar zinde kalır.

SORU: Sürmenaj denen bir hastalık gerçekten var mı?

YANIT: Sürmenaj çok çalışan insanlarda görülen bir çeşit zihin yoğunluğu ve sinir zayıflamasıdır. Sürmenajlı kişilerde ruhsal ve bedensel yorgunluk, bıkkınlık, isteksizlik, dikkati toparlayamama, sağlıklı düşünememe, okuduğunu anlayamama…gibi belirtiler oluşur. Hastalarda görülen başlıca belirtiler unutkanlık ve dalgınlıktır.Bu durum iş kapasitesini azaltır hata yapma oranını arttırır.Sürmenaj dinlenme ve tedaviyle düzelir.

SORU: Aşırı stres beyni nasıl etkiler?

YANIT: Aşırı stres beynin işleyişini bozar beyin fonksiyonlarını idare eden kimyasal maddelerin dengesini bozarak beynin vücudu idare etme gücünü azaltır.Bunun sonucunda sinirlerin kontrolü kaybolur,aşırı sinirlilik,kızgınlık hali olan hastalarda dikkat zayıflaması ve olaylara karşı takıntı oluşur.Bunun yanın da uykusuzluk,çarpıntı,baş ağrısı,baş dönmesi,zevk almama… gibi belirtiler aşırı streste görülen belirtilerdir.Aslında bu yukarıda saydıklarımız toplumumuz da çok sık görülen depresyon ve panik atak gibi yaşam kalitesini bozan hastalıkların öncü belirtileridir.

SORU: Depresyon nasıl anlaşılır etkilerinden beyni nasıl koruruz?

YANIT: Depresyon belirtilerini kısaca şöyle sıralayabiliriz.
1.Hoşlanılan olaylara ilginin azalması
2.Kendini üzgün,keyifsiz ve hüzünlü hissetme
3.Kilo da azalma veya artma
4.Uyku bozukluğu
5.Sıkıntılı ve huzursuz olma yerinde duramama hali
6.Dikkat,konsantrasyon bozukluğu ve unutkanlık
7.Cinsel ilgide azalma
8.Kendini yetersiz, değersiz ve suç işlemiş gibi hissetme
Depresyon ruh halini bozan aşırı yoğun çalışma üzüntü iş huzursuzluğu … gibi nedenlerle beyin biyokimyasının bozulmasıyla oluşan bir hastalıktır.

Depresyonun etkilerinden beyini korumak için
1.Sabahları az da olsa mutlaka spor yapmak
2.Güne besin değeri yüksek iyi bir kahvaltıyla başlamak gün içinde hazır gıdalarda uzak durup öğünleri atlamamak
3.Çalışma süresince belli aralıklarla işe kısa aralar vermek ve oluşan stresli ortamdan uzaklaşarak kısa bir süre beyni dinlendirmek
4.Hafta sonu tatillerin de işten uzak ve verimi değerlendirmek,açık havada bol yürüyüş yapmak
5.Zaman zaman bize huzursuzluk veren ve enerjimizi olumsuz yönde etkileyen ortamları temizlemek.

SORU: Yorgun beyin vücudu nasıl etkiler, hangi hastalıkların ortaya çıkmasına yol açar?

YANIT: Vücudumuzun işleyişini ve bunun kontrolünü beyin sağlar.Aşırı yorgunluk beynin biyokimyasını değiştirir ve işleyişini bozar.Bazen bu bozulma tedbir alınıp tedavi edilmezse kalıcıda olabilir.Yorulan beyinde sinir sisteminin kontrolünün bozulmasına bağlı olarak ortaya çıkan sinirlilik hali ,uykusuzluk ve takıntı gibi belirtiler oluşur.Kişi de depresyon,panik atak hastalıklarının oluşma olasılığı artar.Her insanın belli bir kişilik yapısı vardır sinir sistemi zayıflarsa kişilik sapmaları meydana gelir.

Örneğin sinir sistemi midenin asit salınım kontrolünü sağlar.Sinir sistemi yıpranırsa mide fazla uyarılacağından asit salını mı artar ve gastrit denen mide rahatsızlığı oluşur.Bunla beraber sinir sisteminin yıpranması çarpıntı,gerilim tip baş ağrısı,sinir ve gerginliğe bağlı bel boyun ve sırt ağrısı yapar.Vücutta bir çok hastalık direnci düşmesiyle oluşur.Hastalıklara karşı koyan savunma mekanizmasını en çok zayıflatan etken sinir sistemi bozukluğudur.

SORU: Çok çalışıldığı için çekilen baş ağrıları önemsenmeli mi?

YANIT: Aşırı çalışma ve buna bağlı oluşan stres sonucu bir çok kişide baş ağrısı görülür.Özellikle migrenli kişilerde stres ağrıyı tetikler,baştaki kaslar kasıldığı için gerilim tip baş ağrısı oluşur.En çok gerilim tip baş ağrısıyla migren beraber görülür.Gerilim tip baş ağrısı çok sık görülen yaşam kalitesini bozan hastaların" başında devamlı sıkıştırma tarzında ağrı var,başımı sıkıyorlar…gibi "ifade ettikleri ve gün boyu süren ağrı kesicilere yanıtsız kalan bir ağrı türüdür.Bu insanları genellikle baş ağrısına sebep olabilecek tümör,migren…gibi etkenler bulunamazsa ağrı sinirsel bir şeyi yok denir.Halbuki çalışan kesimde çok görülen bu ağrı ile mücadele etmek ve yaşam kalitesini arttırır.Depresyon ilaçları ve iyi bir tatil bu ağrıya iyi gelir.Yoğun çalışanlarda her zamanki ağrının aksine,kuvvetli bir ağrı varsa bu bir beyin kanamasının habercisi olabilir.Mutlaka doktora başvurulmalıdır.

SORU: Hiç bu yönde yapılan bir araştırma var mı,sınavlara hazırlanan bir çocuk mu,yoğun çalışan bir iş adamımı yoksa hem çalışıp hem çocuk yapan kadınların mı,beyni daha çok yoruluyor?

YANIT: Tabiî ki hem çalışıp hem de çocuk yapan ve bu sorumluluğu üstlenen kadınların beyni daha çok yorulur.Yoğun iş temposundan çıkınca diğer sosyal aktivitelerini yapma imkanı ve zamanı bulabilen iş adamı azda olsa iş stresinden kendisini kurtarır.Fakat çocuğu olan kadın iş stresinden çıkıp aynı oranda stres kaynağı olan ev kadınlığı ve anneliğe adapte olmaya çalışır.Ergenlik dönemine kadar beyinle beraber vücut organlarının gelişimi hızlı ve her türlü hastalığa dirençleri daha yüksektir Bu yüz den sınava hazırlanan çocuklar sınav stresinden çıktıkları zaman beyinleri daha çabuk toparlar.

SORU: Beyin kaç yaşından sonra yaşlanmaya başlar, beynin en verimli çalıştığı dönem ne zamandır?

YANIT: Beyin yaşlanmasında genetik etkilerin,beslenme alışkanlığının yaşam biçimini,eğitimi ve hastalıkları(tansiyon,şeker…gibi)önemi büyüktür.Beynini kullanarak çok çalışan insanlarda beynin entelektüel fonksiyonları her geçen gün daha da gelişir.Yaşa bağlı beyin hücrelerinde yıpranma olsa da yapılan çalışmalar ölene kadar çalışan insanlarda demansın da az görüldüğü kanıtlanmıştır.Beyinde orta yaş sonlarına doğru diğer oluşan sistemik hastalıkların etkisiyle de beslenmesinde azalma ve buna bağlı olarak yıpranma başlar.Her geçen gün beyin biraz daha yaşlanır.Beynin öğrenmesi doğumla başlar ve ölene kadar devam eder.Fakat en çabuk öğrenme ve öğrendiğini muhafaza etme dönemi çocukluk ve ergenlik yaşına kadar olan zamandır.Özellikle gençlik ve orta yaş döneminde öğrenilen temel bilgiler kullanılır ve öğrenmeye o hızda olmasa da devam edilir. Yaşlılık döneminde beyin fonksiyonlarının zayıflamasıyla öğrenme kabiliyeti azalır.

SORU: Beyni dinlendirmek için tatil yılda kaç defa yapılmalıdır?

YANIT: Çalışma temposuna ve yaşa bağlı olarak beyni dinlendirmek için yapılacak tatilin süresi değişse de yılda bir kez en az 10 gün ile 1 ay arasında tatil yapma ve hafta sonu tatillerini iş stresinden uzak iyi değerlendirme beyin dinlenmesi için yeterlidir.
Doç. Dr. Serdar Dağ